48 22 729 66 34 do 38
sekretariat@cdr.gov.pl

en

A A A

A- A A+

Rzepak jest jedną z najważniejszych roślin oleisto-białkowych na świecie o istotnym znaczeniu gospodarczym. Znajduje zastosowanie nie tylko w przemyśle spożywczym do produkcji tłuszczów jadalnych roślinnych, ale także do wytwarzania  biopaliw czy w żywieniu zwierząt gospodarskich w postaci poekstrakcyjnej śruty rzepakowej i wytłoków jako dodatek do pasz treściwych.

Produkcja na świecie

Na przestrzeni ostatnich lat obserwuje się wzrost produkcji rzepaku na świecie, która obecnie wynosi około 70 mln ton i jest ponad dwukrotnie wyższa niż na początku XXI wieku (wykres 1). Głównymi producentami są: Kanada - 19 mln ton, Unia Europejska - 17 mln ton (w ciągu ostatnich 5 lat odnotowano spadek produkcji o około 20%), Chiny - 13,2 mln ton, Indie - 7,65 mln ton oraz Japonia - 4 mln ton.

Zwiększenie powierzchni uprawy rzepaku wynika ze wzrostu poziomu spożycia olejów roślinnych przez ludzi oraz zapotrzebowania na białko paszowe. Ponadto, na atrakcyjność uprawy rzepaku wpływa jego wysoka opłacalność.

Wykres 1. Produkcja rzepaku na świecie latach 2002-2020 w mln ton

analiza rzepaku 1

Żródło:https://de.statista.com/statistik/daten/studie/218948/umfrage/produktionsmenge-von-raps-weltweit

Według prognoz Międzynarodowej Rady Zbożowej światowe zasiewy rzepaku pod zbiory w 2020 r. mogą wynieść 35,5 mln ha czyli o 3% więcej niż w poprzednim sezonie.

Produkcja w UE

W 2019 r. w większości państw UE-28 nastąpił spadek produkcji rzepaku. Wśród liderów zbiory rzepaku zmniejszyły się we Francji z 4,98 mln t do 3,54 mln t (tj. o 28,9%), Niemczech z 3,68 mln t do 2,97 mln t (tj. o 19,2%) i Wielkiej Brytanii z 2,07 mln t do 1,87 mln t (tj. o 9,8%). Zmniejszenie produkcji odnotowano również w Rumunii, Hiszpanii, na Węgrzech, w Czechach i Słowacji. W 2019 r. w UE produkcja była najniższa od 12-stu lat, wynosząc 15,3 mln t.

Powierzchnia zasiewów w 2020 r. szacowana jest na 5,9 mln ha, tj. o 7% więcej w stosunku do roku poprzedniego. Wg szacunków IERIGŻ-PIB w 2020 r. zbiory ocenia się na 15,6 mln t, czyli na poziomie niewiele wyższym od ubiegłorocznego. Średnia plonów na terenie UE w 2020 roku szacowana jest na 2,97 t/ha.

Produkcja krajowa

Polska jest jednym z największych producentów rzepaku w Europie. Ze względu na wielkość zbiorów i powierzchnię uprawy, Polskę wyprzedzają jedynie Francja i Niemcy. Według szacunku IERiGŻ-PIB, w 2019 r. zbiory rzepaku wyniosły ok. 2,42 mln t i były o 10% większe niż w 2018 r., ale o 8% mniejsze w porównaniu ze średnimi zbiorami uzyskanymi w ostatnich pięciu latach.

W latach 2010-2018, krajowa powierzchnia przeznaczona pod zasiew rzepaku zmniejszyła się o 70 tys. hektarów i wyniosła w 2018 roku 875 tys. ha. Spadek odnotowano zwłaszcza w województwach, które dotychczas były znaczącymi producentami rzepaku i wahał się w przedziale od około 30% w woj. kujawsko-pomorskim do 40% w województwach zachodniopomorskim i wielkopolskim. Niekorzystnego trendu ogólnopolskiego nie zrekompensował znaczny, ponad 2,5 krotny wzrost powierzchni zasiewu w województwie lubelskim w analizowanym okresie – tabela 1.

Ograniczenie powierzchni zasiewów rzepaku uwarunkowane jest jego wrażliwością na zmieniające się warunki pogodowe. Głównymi czynnikami ryzyka są: zmniejszająca się ilość opadów i przedłużające się okresy suszy oraz przygruntowe wymarznięcie roślin.

Tabela 1. Powierzchnia zasiewów rzepaku i rzepiku w Polsce

Wyszczególnienie

Powierzchnia
w ha

2010

2017

2018

Polska

945500

914300

875 206

Dolnośląskie

127100

121500,0

120 472

Kujawsko-pomorskie

125900

99000,0

83 540

Lubelskie

44100

84100,0

114 935

Lubuskie

38900

33800,0

20 376

Łódzkie

21100

21600,0

28 073

Małopolskie

5400

9500,0

12 365

Mazowieckie

47500

46100,0

45 931

Opolskie

87600

71200,0

69 272

Podkarpackie

16100

22500,0

26 440

Podlaskie

8300

15500,0

15 505

Pomorskie

73300

80200,0

79 853

Śląskie

20700

18900,0

18 145

Świętokrzyskie

6000

7500,0

10 671

Warmińsko-mazurskie

69000

67800,0

75 349

Wielkopolskie

138100

109200,0

84 127

Zachodniopomorskie

116500

104800,0

70 152

Źródło: Rocznik statystyczny rolnictwa 2019, GUS Warszawa 2020,
Produkcja upraw rolnych i ogrodniczych w 2019 roku, GUS Warszawa 2020

              Pozytywnym zjawiskiem obserwowanym na rynku rzepaku w Polsce jest względna stabilizacja produkcji kształtująca się w latach 2015-2019 na poziomie  2,2-2,7 mln ton (w rekordowym 2014 roku wyniosła 3,3 mln ton), co wskazuje, że pomimo spadku powierzchni zasiewu rzepaku, działania producentów rzepaku ukierunkowane były na zwiększenie wydajności jednostkowej produkcji – tabela 2.

Tabela 2. Zbiory rzepaku wg województw

Wyszczególnienie

Zbiory

w tys. ton

2010

2017

2018

Polska

2228,7

2697,3

2202,4

Dolnośląskie

263,2

377,3

351,0

Kujawsko-pomorskie

359,4

306,9

141,4

Lubelskie

97,6

275,2

336,0

Lubuskie

89,8

89,2

65,7

Łódzkie

50,1

63,0

51,6

Małopolskie

11,1

29,1

32,6

Mazowieckie

89,1

115,6

117,7

Opolskie

213,2

223,4

247,9

Podkarpackie

35,3

54,6

69,0

Podlaskie

19,9

51,1

47,8

Pomorskie

167,5

259,5

156,7

Śląskie

37,2

58,2

56,4

Świętokrzyskie

14,3

22,5

21,2

Warmińsko-mazurskie

143,8

191,0

103,4

Wielkopolskie

337,1

309,3

228,2

Zachodniopomorskie

299,9

271,3

175,7

Źródło: Rocznik statystyczny rolnictwa 2019, GUS Warszawa 2020

W analizowanym okresie ponad 3 krotnie wzrosła produkcja w województwie lubelskim i kształtowała się na poziomie 336 tys. ton (przy czym największy wolumen produkcji odnotowano w województwie dolnośląskim – 351 tys. ton). Natomiast, największy spadek produkcji o 60% z poziomu 359,4 tys. ton w 2010 roku do 141,4 tys. ton w 2018 roku odnotowano w województwie kujawsko-pomorskim.

Według szacunku IERiGŻ-PIB, w sezonie 2018/19 krajowa produkcja rzepaku wyniosła 2202 tys. ton i była o ponad 22% mniejsza niż w sezonie poprzednim, ale na podobnym poziomie jak w sezonie 2016/2017 - tabela 3. Jednocześnie odnotowano wzrost importu o 77 tys. t. w stosunku do sezonu 2017/2018. Eksport wyniósł 289 tys. t (tj. 13,1% zbiorów), o ponad 14% mniej niż w sezonie poprzednim. Głównym odbiorcą polskiego rzepaku są Niemcy (95,0% udziału w całkowitym eksporcie). Dostawcami rzepaku na rynek krajowy są: Czechy (28,4% udziału w całkowitym imporcie), Ukraina (17,7%), Rumunia (15,2%), Słowacja (15,1%), Węgry (13,6%) i Niemcy (8,0%). Zapasy rzepaku na koniec sezonu pozostały na niskim poziomie (14 tys. ton, 0,6% rocznego zużycia).

Tabela 3. Krajowy bilans rzepaku w latach 2014-2019

Wyszczególnienie

2014/15

2015/16

2016/17

2017/18

2018/19

 
 

Zapasy początkowe

8

8

15

24

27

 

Zbiory (tys. t)

3276

2701

2219

2697

2202

 

Import

229

238

643

523

600

 

Zasoby ogółem

3513

2947

2877

3244

2829

 

Zużycie krajowe

2588

2051

2617

2881

2526

 

Eksport

917

881

236

337

289

 

Zapasy końcowe

8

15

24

26

14

 

Zapasy/zużycie (%)

0,3

0,7

0,9

0,9

0,6

 

Źródło: Opracowano na podstawie: Rynek rzepaku, stan i perspektywy nr 56, IERiGŻ-PIB.

W hodowli rzepaku prowadzi się od lat intensywne prace hodowlane zwłaszcza w zakresie potencjału plonotwórczego oraz cech odporności i tolerancji. Odmiany mieszańcowe średnio plonują o 13% wyżej od populacyjnych. Obecnie w Krajowym Rejestrze Odmian Roślin Uprawnych znajdują się 23 odmiany rzepaku jarego oraz 161 odmian ozimych. W tym roku w KR zarejestrowano 16 odmian ozimych (mieszańcowe: Akilah, Batik, Crotora, Daktari, DK Excited, DK Expat, ES Amaretto, Herakles, LE17346, LG Anarion, LG Areti, LG Aviron i Temptation,  populacyjne: Bono, Kwazar i Mars) i 3 odmiany jare (Gustaw, Lavina, Lakritz). Przy doborze odmian do uprawy w danym województwie warto korzystać z List Odmian Zalecanych.

Przewiduje się, że krajowa produkcja i przetwórstwo rzepaku nadal mają duże szanse dalszego rozwoju. Istotne znaczenie w kreowaniu popytu na surowiec będzie miał sektor biopaliw oraz rynek paszowy. Natomiast, zapotrzebowanie na olej rzepakowy zużywany na cele spożywcze będzie wzrastało wolno, z uwagi na wysokie nasycenie rynku tłuszczami roślinnymi.

Opracował Dział DEZG CDR Oddział w Poznaniu

Bibliografia:
1. Rocznik statystyczny rolnictwa 2019, GUS Warszawa 2020
2. Produkcja upraw rolnych i ogrodniczych w 2019 roku, GUS Warszawa 2020
3. https://de.statista.com/statistik/daten/studie/218948/umfrage/produktionsmenge-von-raps-weltweit
4. informacji na stronie internetowej Krajowego Zrzeszenia Producentów Rzepaku i Roślin Białkowych https://www.kzprirb.pl/
5. Rynek rzepaku, stan i perspektywy nr 56, IERiGŻ-PIB.
6. www.coboru.gov.pl

W październiku 2017 roku nastąpiło całkowite zniesienie systemu kwotowego w Unii Europejskiej, a co za tym idzie, również wyeliminowanie mechanizmów zarządzania tym rynkiem. W związku z tym zniknęły wszelkie przepisy dotyczące podziału cukru na kwotowy i pozakwotowy, nie ma już cen minimalnych na buraki cukrowe ani opłaty produkcyjnej. Brak limitów produkcji oznacza lepsze wykorzystanie potencjału produkcyjnego, szczególnie w takich krajach jak Polska, która zajmuje w Unii Europejskiej trzecie miejsce pod względem produkcji cukru.

Według prognozy Ministerstwa Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA) z maja 2020 r., globalna produkcja cukru w sezonie 2019/2020 obniży się (w odniesieniu do sezonu 2018/2019) o 13,5 mln ton, do 166,2 mln ton, głównie ze względu na spodziewany, bardzo duży spadek produkcji w Tajlandii (o 6,3 mln ton) i Indiach (o 5,4 mln ton), a także w mniejszym stopniu w USA, Chinach i UE, tj. w krajach wytwarzających łącznie około 40% globalnego wolumenu cukru. Równocześnie światowa konsumpcja cukru prawdopodobnie ulegnie redukcji o 1 mln ton – do 171,6 mln ton.

Komisja Europejska przewiduje, że produkcja cukru w UE w roku gospodarczym 2019/2020 będzie o blisko o 2% mniejsza niż w roku 2018/2019 i wyniesie 16,2 mln ton (17,4 mln ton łącznie Wielką Brytanią). Według danych KE spadek produkcji cukru odnotowany zostanie w większości krajów Wspólnoty, m.in.: we Francji (o 3%, do 5 mln), w Polsce (0 6%, do 2,1 mln ton), Belgii (o 4%, do 0,8 mln ton) oraz w Czechach (o 9%, do 0,5 mln ton). Spośród wiodących producentów cukru w UE wzrost produkcji (o 2%, do 4,3 mln ton) przewidywany jest przez KE na rynku niemieckim.

Wykres 1. Produkcja cukru w Polsce w latach 2016-2020) w tys. ton

analiza cukru 1

Źródło: opracowanie Biura Analiz i Strategii KOWR na podstawie danych KOWR.

W roku gospodarczym 2019/2020 na skutek obniżenia plonów buraków cukrowych produkcja cukru w Polsce była o 6% mniejsza niż w roku 2018/2019 i wyniosła ponad 2 065 tys. ton . W 2020 r. stan zaawansowania siewów buraków cukrowych pod zbiory w sezonie 2020/2021 był bardzo zróżnicowany w poszczególnych rejonach Polski. Uwilgotnienie wierzchniej warstwy gleby tylko na początku okresu wegetacyjnego zabezpieczało potrzeby wodne roślin, lecz w miarę upływu czasu odnotowano nadmierne przesuszenie wierzchniej warstwy gleby. Największy deficyt opadów w okresie od marca do kwietnia br. dotyczył zachodniego i centralnego obszaru Polski. Znaczny wzrost temperatury, występujący w drugiej połowie kwietnia, sprzyjał wschodom i wegetacji, jednak susza ograniczała rozwój roślin.

W Polsce występują duże różnice koncentracji uprawy buraków cukrowych w rejonach plantacyjnych poszczególnych koncernów cukrowniczych. Średnia powierzchnia plantacji w cukrowniach funkcjonujących w strukturach niemieckich koncernów cukrowniczych wynosiła ok. 8,2 ha. Najbardziej rozdrobniona struktura dostawców występuje w większości zakładów należących do Krajowej Spółki Cukrowej „Polski Cukier”, gdzie areał średniej plantacji wynosi 6,5 ha.

Wykres 2. Powierzchnia zasiewów buraka cukrowego w latach 2016-2020 (tys. ha)

analiza cukru 2

Źródło: opracowanie własne na podstawie: Rynek cukru - stan i perspektywy nr 47.

W sezonie 2019/2020 areał uprawy buraków cukrowych w Polsce zwiększył się do ok. 240 tys. ha, pomimo wyłączenia z produkcji przez Südzucker Polska jednej cukrowni w województwie lubelskim. Pozostałe cukrownie zwiększą kontraktację, gdyż duże nakłady inwestycyjne w ostatnich dwóch latach umożliwiły zwiększenie potencjału produkcyjnego. Koncerny cukrownicze zwiększą kontraktację, aby efektywnie wykorzystać potencjał przetwórczy, czerpać korzyści z efektów skali i zmniejszyć koszty marginalne produkcji. 

Wykres 3. Plony buraków cukrowych w latach 2016-2020 (dt/ha)

 analiza cukru 3

Źródło: opracowanie własne na podstawie: Rynek cukru - stan i perspektywy nr 47.

Według danych Związku Producentów Cukru w Polsce, w kampanii 2019/2020 powierzchnia uprawy buraków cukrowych zwiększyła się o 2,9% do 240 tys. ha.  Plony zwiększyły się o ok. 7% do 640 dt/ha. Zbiory buraków cukrowych wyniosły ok. 15,4 mln t i są o ok. 5% większe niż przed rokiem. Powodem wzrostu plonów i jednocześnie zbiorów uprawy była większa kontraktacja surowca przez przemysł cukrowniczy, który przygotował się do zmian w systemie regulacji rynkowych, w tym głównie do likwidacji kwot produkcji. Koncerny cukrownicze dostosowały kontraktację buraków cukrowych do rosnącego potencjału przetwórczego. Wzrost plonów był wynikiem korzystnych warunków pogodowych w okresie wiosenno-letnim. W południowo- wschodnich rejonach plantacyjnych w okresie wiosennym wystąpiły natomiast problemy ze szkodnikami (szarek komośnik), które negatywnie wpływały na stan plantacji. W rejonach plantacyjnych poszczególnych cukrowni plony były bardzo zróżnicowane (530-754 dt/ha). Powodem tego były zróżnicowane warunki glebowe, pogodowe (głównie rozkład i intensywność opadów) oraz zróżnicowana intensywność technologii uprawy.

Wykres 4. Zbiory Buraka cukrowego w Polsce w latach 2016-2020) w tys. ton

analiza cukru 4

Źródło: opracowanie własne na podstawie: Rynek cukru - stan i perspektywy nr 47.

Opracował Dział DEZG CDR Oddział w Poznaniu
Kacper Mytko

Bibliografia:

  • IERIGŻ-PIB Rynek cukru nr 47.
  • Sytuacja na rynkach rolnych, Biuletyn Informacyjny KOWR nr 3/2020
  • Rynek cukru - Biuro Analiz i Strategii Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa

Spis Wykresów

Wykres 1. Produkcja cukru w Polsce w latach 2016-2020) w tys. ton
Wykres 2. Powierzchnia zasiewów buraka cukrowego w latach 2016-2020 (tys. ha)
Wykres 3. Plony buraków cukrowych w latach 2016-2020 (dt/ha)
Wykres 4. Zbiory Buraka cukrowego w Polsce w latach 2016-2020) w tys. ton

 

Produkcja zbóż ma strategiczne znaczenie dla gospodarki zarówno w Polsce jak i na świecie. W skali światowej zboża stanowią około 50% produk­cji roślinnej. Są podstawowym składnikiem po­żywienia, a tak­że w coraz większym stopniu odnawialnym surowcem dla celów przemysłowych, energetycznych czy farmaceutycznych.

Produkcja zbóż na świecie w sezonie 2020/21, według prognoz USDA, będzie rekordowa i wyniesie 2228 mln ton, tj. o 3% więcej niż w poprzednim sezonie i o ok. 1% więcej od przewidywanego globalnego zapotrzebowania (2207 mln ton). Na początku bieżącego sezonu odnotowano duże zapasy zbóż, na poziomie blisko 640 mln ton. Taka sytuacja pozwala przewidywać, że rynek zbóż w bieżącym sezonie powinien być stabilny.

Globalne zbiory zbóż konsumpcyjnych w sezonie 2020/21 mogą ukształtować się na poziomie 769 mln ton, tj. o 0,6% wyższym niż w sezonie 2019/2020. Wzrost zbiorów pszenicy spodziewany jest w Rosji, Kanadzie, Australii i Argentynie. Mniejsze zbiory pszenicy mogą pojawić się m.in. na Ukrainie oraz w USA i UE. Zbiory zbóż paszowych na świecie w sezonie 2020/21 prognozowane są na poziomie blisko 1458 mln ton, o 4%  wyższym niż w poprzednim sezonie, w tym kukurydzy – 1163 mln ton, o 4,5% wyższym. Większe zbiory przewidywane są dla wszystkich zbóż z wyjątkiem jęczmienia (spadek o 1% do 155 mln ton).

W Unii Europejskiej zbiory zbóż (ze względu na suszę, zwłaszcza we Francji i w Niemczech oraz nadmiernych odpadach w Rumunii i na Węgrzech) mogą być o 4% mniejsze niż przed rokiem i wynieść 303 mln ton. Tym samym mniejsze będą również możliwości eksportu do krajów trzecich.

Produkcja zbóż jest jednym z głównych kierunków produkcji rolniczej w Polsce. Powierzchnia uprawy zbóż plasuje Polskę na drugim miejscu w Unii Europejskiej (po Francji), a w zbiorach zbóż – trzecie (po Francji i Niemczech). Polska posiada wyraźną specjalizację w eksporcie zbóż i produktów zbożowych do państw UE. Wysoki potencjał produkcyjny sprawia, że import zbóż stanowi jedynie uzupełnienie produkcji krajowej w latach nieurodzaju lub z uwagi na ograniczenia klimatyczne.

W 2019 r., w porównaniu z poprzednim rokiem, areał zbóż zwiększył się o 1,0% do 7,9 mln ha, z czego 2,5 mln ha zajmowały zboża konsumpcyjne (wykres 1). Zmiany w wielkości zasiewów zbóż miały miejsce ze względu na czynniki ekonomiczne i przyrodnicze.

W strukturze powierzchni zasiewów zbóż nadal dominowały oziminy z udziałem 54,7% (53,9% w poprzednim roku). Ich areał zwiększył się o 2,5%. Powierzchnia zbóż jarych zmalała o 0,8%. Największy udział w zasiewach zbóż w podziale na gatunki w 2019 roku nieprzerwanie odnotowywano w areale pszenicy, której ziarno wysiewane było na obszarze 2 511 tys. Ha, co stanowiło 32% powierzchni zasiewów zbóż (wykres 2). Warto wspomnieć, że zdecydowaną przewagę w pszenicy stanowiła jej ozima odmiana. Podobną sytuację można zauważyć w przypadku pszenżyta, gdzie również zdecydowanie najwięcej wysiewano odmian jesiennych. Całe pszenżyto w 2019 roku w strukturze gatunkowej zasiewów zbóż zajęło 2 miejsce i odznaczało się 17% udziałem.

Wykres 1. Powierzchnia zasiewów zbóż w Polsce w latach 2015-2019 (tys. ha)

AR wykres 1

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Użytkowanie gruntów i powierzchnia zasiewów w 2019 roku.

Powierzchnia jęczmienia i kukurydzy zwiększyła się odpowiednio o 0,6 i 3%.
W przypadku jęczmienia sytuacja była odwrotna do pszenicy i pszenżyta i tutaj zdecydowanie więcej wysiewano ziarna na wiosnę. Jeszcze na początku XXI wieku siano w Polsce śladowe ilości kukurydzy, jednak poprzez zmianę sposobu odżywiania zwierząt, kukurydza odgrywa coraz większą rolę w żywieniu zwierząt. Z roku na rok odnotowuje się coraz mniejszy udział żyta oraz owsa.

Wykres 2. Struktura zasiewów zbóż wg gatunków w Polsce w 2019 roku

AR wykres 2

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Użytkowanie gruntów i powierzchnia zasiewów w 2019 roku.

Zbiory zbóż w 2019 r. wyniosły około 28,9 mln ton, tj. o około 9% więcej niż w 2018 r. W stosunku do średniej z poprzednich 5 lat było to mniej o 2,6%. Wielkość produkcji zbóż w Polsce jest zróżnicowana regionalnie ze względu na jakość gleb, długość okresu wegetacji, strukturę agrarna, kulturę rolną, stopień uprzemysłowienia i urbanizacji. Wzrost był wynikiem wyższych niż w poprzednim roku plonów. Skalę wzrostu ograniczyła, występująca w okresie wiosenno-letnim susza.

Wielkość zbiorów zbóż  w latach 2015-2019 przedstawiono w Tabeli 1. W 2019 r. odnotowano wzrost produkcji zbóż zarówno konsumpcyjnych o 12%, jak i paszowych o 7%. W stosunku do roku poprzedniego. Ozimin zebrano o 12,5% więcej niż przed rokiem, a zbóż jarych o 2,3%. Zbożem, które w 2019 roku charakteryzowało się największymi zbiorami była pszenica. Jej produkcja wyniosła 11 012 tys. ton, co w porównaniu z rokiem 2018 dało wzrost o 12%. Z roku na rok coraz większe zbiory można zaobserwować w gospodarstwach uprawiających pszenżyto. W 2019 roku produkcja pszenżyta ozimego wyniosła 4 583 tys. ton, co złożyło się na 12% wzrost w porównaniu z 2018 rokiem. Warto zwrócić uwagę, iż na trzecim miejscu pod względem wielkości zbiorów znalazła się kukurydza, której produkcja wyniosła 3 634 tys. ton. Kukurydza jest rośliną o większych plonach niż inne uprawy zbożowe, dlatego osiąga tak dobre wyniki produkcyjne. Jednak w porównaniu do roku 2018 odnotowano spadek w zbiorach o 3%, z powodu panującej suszy.

Tabela 1. Zbiory zbóż w podziale gatunki w latach 2015-2019 (tys. ton)

wyszczególnienie

2015

2016

2017

2018

2019

2018=100

Ogółem

27897

29687

31778

26657

28990

109

Zboża konsumpcyjne:

10958

10828

11666

9820

11012

112

Pszenica

10958

10828

11666

9820

11012

112

Zboża paszowe:

16939

18859

20112

16837

17978

107

Żyto

2013

2200

2674

2167

2461

114

Jęczmień

2961

3441

3793

3048

3374

111

Owies

1220

1358

1465

1166

1233

106

Pszenżyto

5339

5102

5312

4086

4583

112

Mieszanki zbożowe

2250

2415

2847

2506

2472

99

Kukurydza

3156

4343

4022

3864

3734

97

Pozostałe

106

162

145

137

120

87

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Wyniki Produkcji Roślinnej 2017, 2019 oraz IERIGŻ-PIB Rynek zbóż nr 57.

Plony zbóż konsumpcyjnych i paszowych w Polsce w latach 2015-2017 przedstawiono na wykresie 3. W 2018 i 2019 roku plony były nieco niższe niż w latach ubiegłych. Pszenica w 2019 roku plonowała na poziomie 4,3 t/ha, natomiast zboża paszowe na poziomie 3,05 t/ha.  W 2019 r. średnie plony zbóż wyniosły około 3,7 t/ha i były o 6,4% wyższe od notowanych w poprzednim roku, ale o 6,7% niższe od średniej z lat 2014-2018. Możliwości plonowania w znacznym stopniu ograniczyła susza, jaka wystąpiła w okresie wiosenno-letnim na dużym obszarze kraju.

Wykres 3. Plony zbóż konsumpcyjnych i paszowych w Polsce w latach 2015-2019 (t/ha)

AR wykres 3

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Wyniki produkcji roślinnej 2019, IERIGŻ-PIB Rynek zbóż nr 57.

Rok do roku można zaobserwować wyraźną tendencję wzrostową w rejestracji nowych odmian zbóż. Według danych Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) łączna ilość materiału siewnego zbóż kategorii elitarny i kwalifikowany oceniona w 2020 roku w laboratoriach urzędowych i akredytowanych wyniosła 701 odmian i w stosunku do 2019 roku zwiększyła się o 3,9%, a w porównaniu do 2015 roku o 34,8% (wykres 4). Odmian zbóż konsumpcyjnych w 2020 zarejestrowano 178 natomiast zbóż paszowych 523.
W Krajowym Rejestrze odmian roślin rolniczych (KR), czyli w urzędowym wykazie odmian których materiał siewny może być wytwarzany i może znajdować się w obrocie w Polsce jak i na obszarze Unii Europejskiej, przeważały odmiany z zagranicznych firm hodowlanych, które stanowiły 57% wszystkich odmian zbożowych. Struktura odmian zbożowych była w 2020 roku bardzo podzielona, nie było żadnego gatunku zbóż, który posiadał dużo więcej odmian niż pozostałe. Spośród wszystkich odmian zbożowych największą liczbą odmian odznaczała się kukurydza – 238, która stanowiła 34% wszystkich odmian zbożowych. W 2020 roku zarejestrowano także 178 odmian pszenicy (25%), 117 odmian jęczmienia (17%), 68 odmian żyta (10%) i 60 odmian pszenżyta (9%). Pozostałe gatunki stanowiły mniejszy udział.

Wykres 4. Liczba zarejestrowanych odmian zbóż konsumpcyjnych i paszowych w rejestrze COBORU w latach 2015-2020

AR wykres 4

Źródło: Lista odmian roślin rolniczych wpisanych do krajowego rejestru w Polsce w latach 2015-2020, COBORU

W sezonie 2019/20 poprawiły się wyniki handlu zagranicznego ziarnem zbóż, co wynikało z dużego popytu importowego w krajach Europy Zachodniej, wzrostu konkurencyjności polskiego ziarna na unijnych rynkach eksportowych w drugiej połowie sezonu oraz rosnącego eksportu produktów przetworzonych. Dodatnie saldo obrotów handlowych z zagranicą wyniosło 2,2 mld EUR, wobec 2,1 mld EUR w 2018 roku.

W 2019 r. krajowa produkcja zbóż wyniosła 28,9 mln ton i zwiększyła się w porównaniu do roku poprzedniego o 9% w wyniku zwiększenia areału uprawy oraz uzyskania wyższych plonów (Tabela 2). Stan zapasów początkowych oszacowano na 4,4 mln ton, tj. o 54% mniej niż w 2015 roku i o 44,3% mniej niż w roku 2018. Odnotowano spadek zboża importowanego o ponad 50% w stosunku do lat 2015-2018. Podaż całkowita kształtowała się na poziomie 34,5 mln ton i była mniejsza o 2,7 mln ton niż w 2018 r.

Tabela 2. Krajowy bilans zbóż ogółem w latach 2015-2019

Wyszczególnienie

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2018=100

2015=100

Zapasy początkowe

9496

7262

6088

7856

4382

55,7

46,1

Areał uprawy (tys. ha)

7512

7462

7602

7806

7891

101,0

105,0

Plony (t/ha)

3,71

3,98

4,18

3,42

3,67

107,3

98,9

Zbiory (tys. t)

27897

29687

31778

26657

28990

108,8

103,9

Import

2342

2816

2242

2687

1140

42,4

48,6

Zasoby ogółem

39735

39765

40107

37200

34512

92,8

86,9

Zużycie krajowe

26333

26284

27397

27913

27504

72,5

104,4

- spożycie

4892

4852

4834

4794

4764

99,3

97,3

- wysiew

1725

1261

1316

1376

1390

101,0

80,5

- zużycie przemysłowe

2409

2597

2813

2910

2980

102,4

123,7

- spasanie

15865

16138

16986

17490

17120

97,8

107,9

- straty i ubytki

1442

1436

1449

1343

1250

93,0

86,6

Eksport

6140

7394

4854

4905

5820

118,6

94,7

Zapasy końcowe

7262

6088

7856

4382

1187

27,1

16,3

Zapasy/zużycie (%)

27,6

23,2

28,7

15,7

4,3

24,8

14,1

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Wyniki produkcji roślinnej 2019, IERIGŻ-PIB Rynek zbóż nr 57.

Krajowe zużycie w 2019 roku było na poziomie 27,5 mln ton, tj., o 1,5% mniej niż w poprzednim roku. Jednak duży wzrost eksportu o 18,6% niż rok wcześniej spowodował, że rozchody ogółem (zużycie krajowe i eksport) wzrosły o 1,5% do 33,3 mln ton). Wobec tego, na koniec sezonu doszło do dużej redukcji stanu zapasów (spadek o 75,6% do około 1 mln ton). Jest to bardzo niski poziom (3,9% rocznego zużycia, wobec 15,7% w poprzednim sezonie).

Komisja Europejska prognozuje, że ogółem zbiory zbóż w Polsce w 2020 r. mogą ukształtować się na poziomie ponad 31 mln ton, tj. o  8% wyższym niż przed rokiem. W tej sytuacji podaż zbóż w kraju będzie większa niż w poprzednim sezonie, co przy spodziewanym mniejszym zapotrzebowaniu na ziarno może wpłynąć na wzrost eksportu.  

Opracował Dział DEZG CDR Oddział w Poznaniu
Iwona Kajdan-Zysnarska, Kacper Mytko

Bibliografia:

  • Wyniki produkcji roślinnej 2017, 2018, 2019, GUS
  • Użytkowanie gruntów i powierzchnia zasiewów w 2019 roku, GUS
  • IERIGŻ-PIB Rynek zbóż nr 57.
  • Lista odmian roślin rolniczych wpisanych do krajowego rejestru w Polsce w latach 2015-2020, COBORU
  • Sytuacja na rynkach rolnych, Biuletyn Informacyjny KOWR nr 3/2020
  • Rynek zbóż - Biuro Analiz i Strategii Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa

Spis Tabel:

  • Tabela 1. Zbiory zbóż w podziale gatunki w latach 2015-2019 (tys. ton)
  • Tabela 2. Krajowy bilans zbóż ogółem w latach 2015-2019

Spis Wykresów:

  • Wykres 1. Powierzchnia zasiewów zbóż w Polsce w latach 2015-2019 (tys. ha)
  • Wykres 2. Struktura zasiewów zbóż wg. gatunków w Polsce w 2019 roku
  • Wykres 3. Plony zbóż konsumpcyjnych i paszowych w Polsce w latach 2015-2019 (t/ha)
  • Wykres 4. Liczba zarejestrowanych odmian zbóż konsumpcyjnych i paszowych w rejestrze COBORU w latach 2015-2020

Analiza rynku zbóż

Analiza rynku cukru

Analiza rynku rzepaku

Analiza rynku mleka i mięsa wołowego

 

Our partners

Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie

Adres

ul. Pszczelińska 99
05-840 Brwinów

Telefon/fax

+48 22 729 66 34 do 38
+48 22 729 72 91

Adres e-mail

sekretariat@cdr.gov.pl
© Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie
Wdrożenie: Solmedia.pl