(Aktualizacja: 02-12-2014)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 roku ustanawia przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników w nowym okresie programowania 2014-2020.

Zgodnie z nowymi przepisami od dnia 1 stycznia 2015 r. płatności bezpośrednie będą składały się z kilku komponentów. Jednym z nich jest nowy komponent systemu płatności bezpośrednich - zazielenienie (greening), który w płatności na hektar odpowiadał będzie kwocie około 74 euro.

Zazielenienie jest to płatność za praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska.

Rolnicy zobowiązani są do realizacji trzech praktyk (od momentu złożenia wniosku w roku 2015 tj. najpóźniej od 15 maja 2015 roku):

  1. dywersyfikacji upraw - czyli uprawę  określonej liczby gatunków  upraw
  2. utrzymania Trwałych Użytków Zielonych oraz
  3. utrzymania obszarów proekologicznych (Ecological Focus Area, EFA)

lub tzw. praktyk równoważnych, przynoszących równe lub wyższe korzyści dla środowiska.

Za praktyki równoważne do praktyki dywersyfikacji upraw uznaje się realizację zobowiązania w ramach Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone - objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020.

  • Gospodarstwa ekologiczne będą automatycznie spełniały wymóg zazielenienia.
  • Rolnicy uczestniczący w nowym systemie płatności dla małych gospodarstw są automatycznie zwolnieni z obowiązku spełniania zazielenienia.

Rolnik-wnioskodawca na podstawie danych zgłoszonych we wniosku obszarowym w danym roku  obliczy ile posiada gruntów rolnych kwalifikujących się do płatności, trwałych użytków zielonych, gruntów ornych (wyłączone będą grunty orne pod sadami i uprawami trwałymi - truskawki nie są zaliczane do upraw trwałych, czyli nie są wyłączone z dywersyfikacji). Na podstawie tych powierzchni ustali obowiązujące go praktyki zazielenienia.

Dywersyfikacja upraw (różnicowanie upraw)

Jest to praktyka, która ma wyeliminować jednostronne wykorzystanie gleby. Ma przyczynić się do zwiększenia różnorodności biologicznej na gruntach ornych.

Z dywersyfikacji upraw zwolnione będą:

  • gospodarstwa posiadające mniej niż 10,00 ha gruntów ornych (GO) zgłoszonych w danym roku do płatności,
  • gospodarstwa, w których ponad 75% kwalifikujących się do płatności gruntów rolnych to Trwałe Użytki Zielone (w skrócie TUZ), grunty wykorzystywane do produkcji trawy lub innych pastewnych roślin zielnych - pod warunkiem, że pozostałe grunty orne nie przekraczają 30 ha;
  • gospodarstwa, w których powyżej 75% gruntów ornych jest wykorzystywanych do produkcji trawy lub innych pastewnych roślin zielnych, które stanowią grunt ugorowany lub połączenie ww. sposobów uprawy, pod warunkiem, że pozostałe grunty orne nie przekraczają 30 ha;
  • w których powyżej 50% obszarów zadeklarowanych GO nie zostało zadeklarowanych przez rolnika w jego wniosku o pomoc za poprzedni rok oraz, wszystkie GO uprawiane są przy wykorzystaniu innej uprawy w porównaniu z uprawą w poprzednim roku kalendarzowym (np. dotyczyć to może  gospodarstw wymieniających się co roku działkami).

Gospodarstwa zobowiązane do dywersyfikacji upraw w zależności od posiadanej powierzchni gruntów ornych realizować będą różnicowanie upraw w następujący sposób:

  • gospodarstwa posiadające od 10 do 30 ha gruntów ornych - co najmniej 2 różne uprawy na gruntach ornych, w tym uprawa główna nie powinna zajmować więcej niż 75% gruntów ornych;
  • gospodarstwa uprawiające powyżej 30 ha gruntów ornych - minimum 3 uprawy na gruntach ornych; w tym uprawa główna stanowić może nie więcej niż 75% gruntów ornych, a dwie uprawy główne łącznie nie mogą zajmować więcej niż 95% gruntów ornych.

Obowiązek spełniania maksymalnych progów dla upraw głównych (75% i 95%) nie będzie dotyczył gospodarstw, w których trawa lub inne rośliny zielne (z przeznaczeniem na paszę) lub grunt ugorowany zajmują więcej niż 75% gruntów ornych. W takich przypadkach główna uprawa na pozostałych gruntach ornych nie może zajmować więcej niż 75% pozostałego gruntu ornego, z wyjątkiem przypadku, gdy ten pozostały grunt jest pokryty trawą lub innymi pastewnymi roślinami zielnymi lub stanowi grunt ugorowany.

Za oddzielną uprawę w ramach dywersyfikacji upraw uznawany będzie:

  • każdy rodzaj w klasyfikacji botanicznej upraw (np. jęczmień, pszenica, owies itp.), przy czym jako oddzielne uprawy traktowane będą formy jare i ozime np. pszenica jara i pszenica ozima będą oddzielną uprawą, ale np. pszenica zwyczajna i pszenica orkisz traktowane będą jak jedna uprawa,
  • gatunki z rodziny krzyżowych, psiankowatych i dyniowatych,
  • grunt ugorowany,
  • trawy i inne rośliny zielne uprawiane na gruntach ornych.

Utrzymanie trwałych użytków zielonych TUZ

W zakresie tej praktyki wprowadzono następujące obowiązki:

  • obowiązek kontroli utrzymania TUZ na poziomie krajowym, tak aby udział TUZ w całkowitej powierzchni użytków rolnych nie zmniejszył się o więcej niż 5% w stosunku do poziomu referencyjnego z 2015.
  • obowiązek utrzymania TUZ na poziomie gospodarstwa w odniesieniu do wyznaczonych przez państwo członkowskie cennych przyrodniczo TUZ położonych na obszarach Natura 2000 (w tym gleby torfowe i podmokłe wymagające ścisłej ochrony ze względu na cele dyrektyw ptasiej i siedliskowej). Na tych obszarach będzie obowiązywał zakaz przekształcania i zaorywania TUZ.

Obecnie trwają prace w zakresie wyznaczania TUZ cennych przyrodniczo położonych na obszarach Natura 2000. Każdy rolnik, który będzie posiadał TUZ-y cenne przyrodniczo, zostanie o tym indywidualnie poinformowany w karcie informacyjnej dołączanej do wstępnie wypełnionego wniosku o płatność w 2015 r.

Zachowanie obszarów proekologicznych  (Ecological Focus Area, EFA)

Z realizacji praktyki utrzymania obszarów proekologicznych (EFA) wyłączone będą:

  • gospodarstwa o powierzchni do 15 ha gruntów ornych,
  • gospodarstwa, w których ponad 75% kwalifikujących się do płatności gruntów rolnych to trwałe użytki zielone, grunty wykorzystywane do produkcji trawy lub innych pastewnych roślin zielnych, lub połączenie ww. sposobów uprawy - pod warunkiem, że pozostałe grunty orne nie przekraczają 30 ha;
  • gospodarstwa, w których powyżej 75% gruntów ornych jest wykorzystywanych do produkcji trawy lub innych pastewnych roślin zielnych, które stanowią grunt ugorowany, objętych uprawami roślin strączkowych lub połączenie ww. sposobów uprawy, pod warunkiem, że pozostałe grunty orne nie przekraczają 30 ha;

Pozostałe gospodarstwa zobowiązane będą do przeznaczenia na niniejsze obszary 5% gruntów ornych w gospodarstwie (w okresie późniejszym przewiduje się 7%). Lista obszarów, które mogą być uznawane za obszary EFA obejmuje:

  • grunty ugorowane,
  • elementy krajobrazu: żywopłoty lub pasy zadrzewione, rowy, zadrzewienia liniowe, zadrzewienia grupowe, miedze śródpolne, oczka wodne, drzewa wolnostojące,
  • strefy buforowe, w tym strefy buforowe na  trwałych użytkach zielonych, pod warunkiem, że różnią się one od przylegającej kwalifikującej się powierzchni użytków rolnych,
  • pasy gruntów kwalifikujących się do płatności przylegających do krawędzi lasu,
  • obszary objęte zagajnikami o krótkiej rotacji, z ograniczonym stosowaniem nawozów mineralnych i zakazem stosowania środków ochrony roślin,
  • obszary zalesione po 2008 r. w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 (zalesienia na gruntach rolnych) i PROW 2014-2020, które kwalifikowały się do jednolitej płatności obszarowej w 2008 r.,
  • międzyplony lub pokrywę zieloną uprawy wiążące azot.

Obszary proekologiczne, co do zasady powinny znajdować się na gruntach ornych, z wyjątkiem zagajników o krótkiej rotacji i obszarów gdzie występują zalesienia na gruntach ornych w ramach PROW.
W przypadku elementów krajobrazu i sfer buforowych, obszary proekologiczne mogą również przylegać do gruntów ornych gospodarstwa rolnego zadeklarowanych przez rolnika.

Więcej nt. wymogów dotyczących obszarów EFA na stronie MRIRW: Sankcje za zazielenienie Wspólnej Polityki Rolnej

Za nieprzestrzeganie wymogów zazielenienia rolnik będzie miał naliczone potrącenia z płatności obszarowej

  • w latach 2015 i 2016 do wysokości kwoty płatności zielonej (ok 74€/ha) w zależności od intensywności naruszenia
  • dodatkowo, w roku 2017 potrącenie będzie zwiększone maksymalnie do 20%, a w 2018 do 25% innych płatności.

Obecnie trwa wyznaczanie warstwy zawierającej obszary EFA w systemie LPIS. Każdy rolnik, który będzie posiadał obszary EFA (elementy krajobrazu, strefy buforowe) na terenie swojego gospodarstwa, zostanie o tym indywidualnie poinformowany w karcie informacyjnej dołączanej do wstępnie wypełnionego wniosku o płatność w 2015 r.

W akcie delegowanym do rozporządzenia Nr 1307/2013, określono bardziej szczegółowo wymagania dotyczące poszczególnych elementów.

Ponieważ już tegoroczne zasiewy mogą wpłynąć na spełnienie wymogów w przyszłym roku,  w załącznikach podajemy szczegóły dotyczące zazielenienia i użyteczne odnośniki, a także adresy gdzie można uzyskać więcej informacji.

Załącznik nr 1

Załącznik nr 2

Materiał informacyjny MRiRW nt. zazielenienia - październik 2014

Użyteczne linki

Akty prawne:

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 1306/2013

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 1307/2013

ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 639/2014